Concorde Yanılgısı Nedir? Bazen Vazgeçmek Neden Bu Kadar Zor?

Amazon'da Best Seller olduk. Sonra satış yapmayı bıraktık.

Kulağa biraz tuhaf geliyor, değil mi?

Kanada'ya taşındıktan sonra farklı gelir modellerini araştırmaya başladık. Bunlardan biri de Amazon üzerinden e-ticaret yapmaktı.

Öncesinde eğitimler aldık, pazar araştırmaları yaptık, ürünlerimizi belirledik, tedarikçiler bulduk. Ürünlerin Amazon'da satışa sunulmasına kadar geçen süreçte ciddi bir zaman, emek ve para harcadık.

Sonunda satışa başladık.

Ürünlerimiz vardı, müşteri yorumlarımız geliyordu, reklam kampanyaları yürütüyorduk. Hatta bir süre sonra ürünlerimiz Amazon'da ilk sayfalarda görünmeye, bazıları Best Seller olmaya başladı.

Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda görünüyordu.

Ancak işin bir de pek görünmeyen tarafı vardı.

Satış Yapmak Her Zaman Para Kazanmak Anlamına Gelmiyor

Amazon'da görünür olmak ve o görünürlüğü korumak için ciddi reklam bütçeleri ayırmamız gerekiyordu.

Başlangıçta bunun normal olduğunu düşünüyorduk. Zaten aldığımız eğitimlerde de ürünlerin ilk dönemlerinde reklam yatırımlarının yüksek olabileceği anlatılmıştı.

Bir süre sonra reklam bütçelerimiz neredeyse maaşlı bir çalışan maliyetine ulaşmıştı.

Satışlarımız vardı ama reklam harcamaları, platform komisyonları ve diğer maliyetleri düşündüğümüzde istediğimiz finansal sonuçları elde edemiyorduk.

Yine de devam ettik.

"Bu ay da deneyelim."

"Belki önümüzdeki ay daha iyi olur."

"Bu kadar yatırım yaptık, şimdi bırakırsak ne olacak?"

Gerçekten aylarca böyle devam ettik.

Sonunda bir noktada artık durmamız gerektiğine karar verdik ve Amazon'da satış yapmayı bıraktık.

Bugün geriye dönüp baktığımda, keşke bu kararı daha önce verseydik diyorum.

Geçenlerde Beyhan Budak'ın kitabında okuduğum bir kavram, bana tam olarak bu deneyimimizi hatırlattı: Concorde yanılgısı.

Concorde Yanılgısı Nedir?

Concorde, İngiltere ve Fransa'nın ortaklaşa geliştirdiği, ses hızından daha hızlı uçabilen bir yolcu uçağıydı.

1960'lı yıllarda başlayan proje, teknolojik açıdan oldukça iddialıydı. Ancak geliştirme maliyetleri başlangıçta öngörülen rakamların çok üzerine çıktı.

Projenin ekonomik açıdan ciddi sorunlar taşıdığı anlaşılmasına rağmen yatırımlar sürdürüldü. Bu kararda siyasi ve stratejik nedenlerin de etkisi vardı.

Concorde projesi, zamanla davranış ekonomisinde batık maliyet yanılgısı (sunk cost fallacy) olarak bilinen düşünce hatasının en çok kullanılan örneklerinden biri haline geldi.

Peki, bu yanılgı tam olarak ne anlama geliyor?

Bir işe, projeye veya karara geçmişte çok fazla zaman, para ya da emek harcadığımız için, artık devam etmek mantıklı olmasa bile sürdürme eğilimimize batık maliyet yanılgısı deniyor.

Çünkü zihnimizde sürekli aynı düşünce dönüp duruyor:

"Bu kadar yatırım yaptım, şimdi vazgeçersem hepsi boşa gidecek."

Oysa geçmişte harcadığımız zaman ve para geri gelmeyecek.

Bugün vermemiz gereken kararın, geçmişte ne kadar harcadığımızdan çok, bundan sonra ne kazanabileceğimiz veya ne kaybedebileceğimizle ilgili olması gerekiyor.

Concorde Yanılgısı İş Hayatında Nasıl Karşımıza Çıkıyor?

Amazon deneyimimizi düşününce bu yanılgıyı yalnızca girişimcilikle ilişkilendirmek mümkün değil.

Kurumsal hayatta da benzer durumlarla sık sık karşılaşıyoruz.

Örneğin bir şirketin uzun zamandır üzerinde çalıştığı bir projeyi düşünelim.

Projeye önemli bir bütçe ayrılmış, ekipler aylarca çalışmış, yöneticiler zaman harcamış.

Ancak bir noktada beklenen sonuçların elde edilemeyeceği görülmeye başlanıyor.

Buna rağmen projeyi sonlandırmak yerine yeni bütçeler ayrılıyor, süreler uzatılıyor.

Çünkü projeyi durdurmak, bugüne kadar yapılan yatırımın boşa gittiğini kabul etmek gibi hissedilebiliyor.

Oysa bazen projeyi sürdürmek, başlangıçtaki kayıptan çok daha büyük maliyetlere neden olabiliyor.

Elbette her başarısız sonuçlanan projeyi hemen sonlandırmak doğru değil. Bazı projelerin sonuç vermesi zaman alabilir.

Burada önemli olan, devam etme kararının gerçekçi verilere mi yoksa geçmişte yapılan yatırımlara mı dayandığını sorgulamak.

Peki Ya Kariyerimizde?

Bence Concorde yanılgısının en çok düşündürmesi gereken alanlardan biri de kariyer kararlarımız.

Yıllardır aynı şirkette çalışan birini düşünün.

İşinden artık eskisi kadar memnun değil. Belki gelişemediğini hissediyor, belki farklı bir alanda çalışmak istiyor.

Ama ayrılmayı düşündüğünde aklına ilk gelen şey şu oluyor:

"Bunca yıldır buradayım. Şimdi nasıl ayrılırım?"

Benzer bir durum meslek değişikliği yapmak isteyenlerde de yaşanabiliyor.

Üniversitede bir bölüm okumuş, yıllarca o alanda çalışmış, belirli bir uzmanlık geliştirmişsiniz.

Ancak zamanla ilgi alanlarınız, öncelikleriniz veya hayattan beklentileriniz değişmiş olabilir.

Başka bir şey yapmak istiyorsunuz ama bu kez de şöyle düşünüyorsunuz:

"Yıllarımı bu mesleğe verdim. Şimdi başka bir alana geçersem bütün deneyimim boşa mı gidecek?"

Aslında geçmişte edindiğimiz deneyimler, farklı bir kariyer yoluna geçtiğimizde tamamen ortadan kaybolmuyor.

İş hayatında geliştirdiğimiz iletişim, problem çözme, liderlik, proje yönetimi veya analitik düşünme gibi becerilerimizi başka alanlara da taşıyabiliyoruz.

Yine de alıştığımız bir kariyer yolundan ayrılmak kolay değil.

Üstelik her kariyer değişikliği de doğru karar olmayabilir. Maddi koşullarımızı, sorumluluklarımızı ve yeni fırsatların gerçekçiliğini değerlendirmemiz gerekiyor.

Ancak yalnızca geçmişte verdiğimiz emek nedeniyle bir yerde kalmak da geleceğimiz açısından doğru olmayabilir.

Devam Etmek mi, Vazgeçmek mi?

Amazon'da yaşadığımız süreç bana bir şeyi gösterdi.

Bazen bir kararı yeniden değerlendirmekte geç kalabiliyoruz.

Çünkü ilk başta yaptığımız araştırmalara, verdiğimiz emeğe ve harcadığımız paraya güveniyoruz.

Üstelik işler tamamen kötü de gitmeyebiliyor. Bizim örneğimizde olduğu gibi satışlar devam edebiliyor, ürünler görünür olabiliyor.

Bu da durma kararını daha zor hale getiriyor.

Bugün benzer bir durumla karşılaşsam kendime şu üç soruyu sorardım:

1. Bugün bu işe sıfırdan başlayacak olsaydım, elimdeki bilgilerle yine aynı kararı verir miydim?

2. Devam etme nedenim gerçekten gelecekte elde edebileceğim sonuçlar mı, yoksa bugüne kadar harcadığım zaman ve para mı?

3. Önümüzdeki altı ay hiçbir şey değişmezse, bugün devam etme kararı verdiğim için pişman olur muyum?

Bu soruların her zaman kolay cevapları olmayabilir.

Ama en azından bir süredir otomatik olarak sürdürdüğümüz kararları yeniden düşünmemizi sağlayabilir.

Son Olarak...

Biz Amazon'da satış yapmayı bıraktık sayılır. Kanada’da tamamen bitirdik. Amerika’da kalan son stokların da bitmesini bekliyoruz ama reklam vs gibi giderleri tamamen bitirdik.

Bu süreçte para ve zaman kaybettik ama aynı zamanda e-ticaret, ürün geliştirme, reklam yönetimi ve müşteri davranışları konusunda çok şey öğrendik.

Bugün aynı kararı daha erken verebileceğimizi düşünüyorum.

Belki sizin de hayatınızda bir süredir devam ettirdiğiniz ama artık yeniden değerlendirmeniz gereken bir iş, proje veya kariyer kararı vardır.

Sırf bugüne kadar çok şey verdiniz diye bundan sonra da vermek zorunda mısınız?

Bence üzerinde düşünmeye değer bir soru.